Shar Mountain

Photography is a way of life

Shar mountain landscape

Winter landscape near the village of Krusevo

Wild strawberries

Colourful horse

Colourful horse, behind the Shar mountain slopes covered with snow

 

 

Crocus flowers on Shar mountain

Bitka za Radiku

Proteklih se dana u Makedoniji i Albaniji organizuju protesti kako bi se zaštitila reka Radika. Protestvovalo se u Debru, kao i u Peshkopiji i Tirani. Naime, makedonska Vlada otpočinje sa realizacijom energetskog projekta hidroelektrana„Boškov most“ i akumulaciono jezero„Lukovo polje“. Energetski projekat treba biti završen do 2016.godine.

Protiv ovog projekta protestvovalo se i u Njujorku ispred Ujedinjenih Nacija, i podneta je peticija da se projekat blokira.

Lokalne vlasti opštine Dragaš, kao i Vlada Kosova nisu se oglašavale po ovom pitanju iako akumulaciono jezero“Lukovo polje” treba biti izgrađeno na samoj granici, na spornom zemljištu između dve države, koje su još 2008.godine vodili u postupku demarkacije granice.

Albanski premijer Edi Rama na svom tvitter profilu je napisao da neće dozvoliti da se realizuje projekat za koji imaju i oni interese. 

Radika  je reka koja izvire na planini Vraca, na nadmorskoj visini od 2.200 m., na jugozapadu Kosova pa zatim većim delom teče kroz zapadnu Makedoniju, do svog ušća u Crni Drim. Na samom izvoru Radika je potok pod imenom Crni Kamen koji izvire na padinama planine Vraca, južnog dela Šar planine, ispod vrha Golema Vraca 2.582 metra.
Potok Crni Kamen u početku teče na zapad, kroz region Gora, zatim savija uz planinu Vraca i zatim pravo na jug na makedonsku granicu gde se spaja sa drugom pritokom Ćafa Kadis, od makedonske granice reka nosi naziv Radika.

Ekolozi iz Makedonije pokrenuli su web stranicu saveriverradika.com u borbi za očuvanje životne sredine. Dobijaju podršku od svojih kolega iz čitavog svijeta. 
Poslata je i "Deklaracija za spas Nacionalnog parka Mavrovo” premijeru Republike Makedonije Nikoli Gruevskom  i ministru za životnu sredinu i prostorno planiranje Abdilaqimu Ademiju.  Pripremili su i tužbu protiv  Vlade Makedonije i AD "Elem" pred makedonskim i međunarodnim sudovima ako ne otkažu projekat hidroelektrana "Boškov most" i akumulaciono jezero "Lukovo polje".

Međutim, apel građanskih organizacija nije pokolebao makedonske vlasti da otkažu projekat, kojeg smtaraju strateškim energetskim investicijama za ovu godinu.
Makedonski ekolozi su uputili protest i Svjetskoj Banci i Evropskoj banci za obnovu i razvoj, institucijama sa čijim će se zajmom graditi hidrocentrale.  Ekolozi nisu saglasni da je ovo strateški energetska investicija, već naprotiv, apeliraju da će šteta od ovog projekta biti neuporedivo veća nego li korisna.

Veliki broj ugroženog lekovitog bilja (Šarplaninski čaj), ptica (sivi soko, zlatni orao), životinja (vuk, medvjed, vidra, balkanski ris) se nalaze u nacionalnom parku Mavrovo i potrebna im je hitna zaštita. Najpoznatiji od njih Balkanski ris (Balkan lynx) broji još pedeset jedinki. Sve one su ugrožene od realizacije ovog energetskog projekta Vlade Makedonije.

Veći dio Gore u sastavu Nacionalnog parka Šara

Proširenje na preko 53 hiljada hektara

Nacionalni park je zaštićeno područje prirode jednoga kraja, koje se svojom jedinstvenom florom i faunom, prirodnim vrijednostima ili rijetkostima razlikuje od običnih prirodnih cjelina. Nacionalni parkovi imaju sa naučnog, kulturnog i društvenog aspekta veliki značaj za zemlju na čijoj se teritoriji nalaze, a mogu služiti za odmor i rekreaciju, istraživanja i zaštitu.

Od decembra prošle godine veći dio Gore je pripojen Nacionalnom parku Šara. Nacionalni Park Šara sada obuhvata površinu od 53.469 ha i prostire se na teritorijima opština: Kačanik, Štrpce, Suvareka, Prizren i Dragaš, granice su utvrđene zakonom koji je donijela Skupština Kosova, 13. decembra 2012. godine (ZAKON O NACIONALNOM PARKU “ŠARA”  -  Zakon br. 04/L-087).

Prije usvajanja zakona centralna vlast, lokalne samouprave opština u kojima se Nacionalni Park proširuje i strane organizacije (UNDP) javnim debatama su pokušale da upoznaju javnost. Međutim, kako to inače biva na Kosovu, javne debate i skupovi sa građanima su bili dosta slabo organizovani i mali broj građana je bio upoznat sa proširenjem Nacionalnog Parka Šara. Kroz narod su počele kružiti razne dezinformacije. Najveći prezenteri u negativnom smislu, su lokalni šumari, koji zastrašuju građane izjavama da privatno vlasništvo koje je proglašeno dijelom Nacionalnog parka će biti na neki način otuđeno i da vlasnik neće moći koristiti pašnjake i prirodna dobra.

Istina je sasvim drugačija. Po članu 3 (Zakon br. 04/L-087) stoji da će se na teritoriji Nacionalnog Parka Šara uspostaviti režim zaštite po zonama:

Prva zona će obuhvatiti teritoriju Nacionalnog parka Šara sa posebnim prirodnim vrijednostima, rijetkim i ugroženim biljkama i životinjama i tipovima staništa u uslovima divlje prirode. Ova zona će biti pod strogom zaštitom;

Druga zona će obuhvatati teritoriju Nacionalnog parka Šara sa posebnim ekosistemima, predionim vrijednostima i drugim prirodnim vrijednostima gdje se može obaviti ekoturizam, tradicionalna poljoprivreda i djelatnosti koje nisu u suprotnosti sa ciljevima zaštite;

I na kraju Treća zona će obuhvatati dijelove teritorije Nacionalnog Parka Šara gdje se može obaviti: izgradnja, reizgradnja, zaštita tradicionalnih objekata i rekreacija, turizam i potrebe stanovništva u teritoriju Nacionalnog Parka, kao i korištenje pašnjaka i privredno korištenje prirodnih dobara po Zakonu za Zaštitu Prirode kao i u harmonizaciji sa dotičnim zakonima i Prostornom Planom Nacionalnog Parka.

Ministarstvo za Sredinu i Prostorno Planiranje je dužno da formira kancelarije Nacionalnog Parka u svim opštinama i te kancelarije će u najkraćem vremenskom roku izlaziti na teren i sa građanima će formirati zone Nacionalnog Parka.

Građani koji će biti uključeni u Nacionalni Park imaće koristi i privilegiju da žive u zaštićenoj, čistoj, životnoj sredini. Ali do tada sami građani kao i svi organi vlasti moraju promijeniti svoje loše navike i konkretnim akcijama sakupljanja smeća i čišćenjem postojećih divljih deponija doprinjeće da Šar Planina kao prostorna cjelina koja se odlikuje prirodnim vrijednostima i rijetkostima, sa očuvanim šumama, velikim brojem značajnih šumskih i ostalih ekosistema, izrazitim brojem očuvanih endemičnih  vrsta, kao kulturno-historijskim, pejzažnim, sportskim, rekreativnim i turističkim vrijednostima opravda cilj i ostane zaštićeno područje sa jedinstvenom florom i faunom.

Foto&tekst: Admir Idrizi